Ook zo slim?

ADHD heeft ontegenzeggelijk een link met hoogbegaafdheid, alhoewel niet iedere ADHD'er (hoog)begaafd is. Er is een categorie ADHD'ers met een (lager dan) gemiddeld IQ. Hierin vallen veelal personen die aan de DSM-IV-criteria voldoen als gevolg van problemen tijdens de prenatale fase (alcohol- nicotine- en/of drugsgebruik van de moeder) of hersenbeschadiging tijdens of vlak na de geboorte.
 

De Theorie van de Positieve Desintegratie

Het concept van het ontwikkelingspotentieel bestaat uit talenten en gaven plus vijf primaire componenten. Laatstgenoemden zijn vormen van expressies en psychische overprikkeling, "overexcitabilities", namelijk de neiging om sterker dan "normaal" op prikkels te reageren.
Deze overprikkelingen vormen de bouwstenen van de vijf ontwikkelingsniveaus die Dabrowski in zijn theorie beschrijft. Hoe groter hun aantal en intensiteit is, des te groter is het ontwikkelingspotentieel. De vijf waarnemingsgebieden waarin sprake kan zijn van overprikkeling zijn: psycho-motorisch, sensueel, intellectueel, imaginatief en emotioneel.
Psychomotorische overprikkeling blijkt uit de overmatige aanwezigheid van energie, activiteit en beweging. Het kan zich uiten als intense lichamelijke activiteit, competitiegerichtheid, snel spreken, impulsiviteit, rusteloosheid, nerveuze gewoonten (tics, nagelbijten) en werkverslaving.
Sensuele overprikkeling kan zich uiten in het zoeken naar sensorische- en esthetische genoegens. Graag dingen willen aanraken, ruiken en proeven. Een voorliefde voor muziek, beeldende kunst en schilderkunst hebben, in de schijnwerpers willen staan.
Intellectuele overprikkeling houdt in: kritische vragen stellen (of vragen achter de vragen), onderzoeken, analyseren, probleem oplossen, belangstelling voor abstractie, theoretisch-, symbolisch- en moreel denken. Een sterk observeringsvermogen hebben, onafhankelijkheid van denken hebben en het kunnen ontwikkelen van nieuwe concepten.
Imaginatieve overprikkeling omvat visualisering van gebeurtenissen, fantasie, creativiteit, poëtische-, dramatische- of artistieke vaardigheden. Het gebruiken van beelden en metaforen in de verbale expressie. Het hebben van levendige dromen en deze tot in detail kunnen navertellen. Een voorliefde voor sprookjes en magische vertellingen hebben.
Emotionele overprikkeling blijkt uit een sterk affectief geheugen, interne gevoeligheid, vrees voor de dood, voor verlegenheid en schuld. Angst en depressies, suïcidale stemmingen. Een sterke verbondenheid met anderen ervaren, compassie en begrip tonen.

Hoe rijker en complexer de uitdrukkingen van overprikkeling zijn, des te sterker is het ontwikkelingspotentieel. De emotionele overprikkeling wordt als noodzakelijk beschouwd om hogere ontwikkelingsstadia te kunnen bereiken.

Bron: © Copy-right

ADHD versus overexcitabilities
Slechts een verschillende benadering...

Gedrag dat door een onderzoeker als 'afwijkend' wordt bestempeld, zal geïnterpreteerd worden binnen het paradigma van waaruit de observator in kwestie het bekijkt. En terwijl psychomotorische overexcitabiliteit benaderd kan worden als equivalent van de hyperactiviteit van ADHD, kunnen de overige uitingen van overprikkeling (sensueel, intellectueel, imaginatief en emotioneel) zowel een indicatie zijn van ADHD als van hoogbegaafdheid.
 

Een typisch kenmerk van hoogbegaafdheid is dat deze mensen snel iets kunnen overzien, creatieve oplossingen vinden voor problemen en hun eigen normen bepalen. Dat wil zeggen, dat hoogbegaafden niet uitgaan van de heersende opvattingen. Zij stellen hun eigen maatstaven vast.
Hoogbegaafde kinderen worden vaak ten onrechte aangezien voor kinderen met leerproblemen. De oorzaak hiervan is dat zij door het ontbreken van uitdagende leerstof gedemotiveerd raken en hierdoor bovendien soms onhandelbaar worden. Veel hoogbegaafden groeien op met flinke minderwaardigheidsgevoelens, omdat de omgeving hen dwingt zich als een gemiddeld mens te gedragen. ("Weet niet altijd alles beter." "Je vader/de leraar/je baas weet hoe het moet, dus bemoei je er niet mee!" (Jaja...))
Ik kom zelf uit een generatie (1967) waarin het nog niet eens gehoord was om als meisje slim te zijn. ("Er is straks geen enkele man die zo'n (eigen)wijze vrouw wil!")

Signalen van hoogbegaafdheid

• (zeer) vroeg leren lezen;
• gemakkelijk abstract kunnen denken en structuren in allerlei verschijnselen kunnen onderkennen;
• een snelle lichamelijke ontwikkeling doormaken: omdraaien, zitten, lopen;
• opvallend goed kunnen spreken of laat gaan praten, maar dan wel meteen in volzinnen;
• alert en actief zijn, een grote nieuwsgierigheid tonen; het stellen van veel 'waarom'-vragen;
• een zeer goed geheugen en een uitstekend tijdbesef hebben;
• goed kunnen tekenen: een hoogbegaafde peuter tekent al snel complete poppetjes;
• beschikken over een rijke fantasie;
• opvallend goed kunnen puzzelen.

Bron: 1997 Berry Keijser / Achterhoek-digitalis

ADHD en hoogbegaafd: de valkuilen

Een ander gevaar schuilt in de kans dat alle mensen met een IQ hoger dan 130 verwijderd worden uit de poel van ADHD'ers. Dit lijkt niet zo ernstig, maar hiermee wordt de link tussen ADHD en hoogbegaafdheid teniet gedaan, wat ADHD weer als een defect bestempelt. Bovendien is het niet redelijk iemand met een IQ van 130 (hoog)begaafd te noemen en iemand met een IQ van 125 min of meer geestelijk gestoord. Het ene etiketje vertelt dan dat je beter bent dan de meeste anderen, terwijl het andere zegt dat je slechter bent dan de anderen!

Aan de andere kant kan het de voorkeur verdienen een leerkracht te vertellen dat je hoogbegaafde ADHD-kind alleen hoogbegaafd is, vanwege de grote vooroordelen t.a.v. ADHD. Vertel dat hoogbegaafde kinderen vaak op een compleet andere manier denken en leren, hetgeen kan leiden tot problemen in de klas. De leraar zal (helaas!) je kind dan meer waarderen dan wanneer je zou vertellen dat je kind ook ADHD heeft. Ben je zelf gezegend met de combinatie ADHD/hoogbegaafdheid dan is het wellicht met sollicitaties ook nog steeds een voordeel alleen de hoogbegaafdheid eruit te lichten. Wanneer je de diagnostische criteria naast elkaar legt zul je voldoende overeenkomsten zien die bruikbaar zijn je verhaal toe te lichten.
 

N.B. Laat je bij een eventuele ADHD-diagnose niet in de luren leggen door een psycholoog die, naar aanleiding van een door jou met zeer goed gevolg afgelegd neuropsychologisch onderzoek, de volgende conclusie trekt: ADHD is vrijwel uitgesloten, want patiënte scoort hoog op diverse onderdelen van het onderzoek. Dit is mij overkomen (gelukkig heeft mijn psychiater hier doorheen geprikt) en benadrukt nogmaals de complete ADHD-ondeskundigheid bij het gros van de Nederlandse hulpverlening. Nog steeds leeft het beeld dat ADHD een synoniem is voor een drukke idioot!

Op de site van het Landelijk Infortmatiecentrum Hoogbegaafdheid - Stichting Plato vind je een artikel waarin heel goed de verschillen en overeenkomsten tussen (hoog)begaafde kinderen en kinderen met ADHD worden beschreven.

Typen hoogbegaafdheid

Omdat er nog geen informatie is over hoogbegaafde volwassenen met ADHD (sowieso is er nog weinig aandacht voor volwassenen met ADHD), moeten we het doen met de onderzoeken die gedaan zijn naar hoogbegaafde kinderen. In onderstaand schema zijn zes typen van hoogbegaafdheid omschreven met tips voor de begeleiding van school. Ben je zelf volwassen en hoogbegaafd, zoek dan het type waarin jij je het meest herkent. De onderdelen "leerkracht" en "school", kun je vanzelfsprekend (o, o, waarom leg ik dit in hemelsnaam uit?!) ook toepassen op je eigen werk- en leefsituatie!
Ben je een hoogbegaafde ADHD'er, dan zul je wellicht weinig herkennen in type 1.
Ikzelf herken me absoluut in type 2: de uitdager.
 

Vormen van intelligentie

Linguïstische intelligentie- de gave van het woord. Dichters, schrijvers en taalkundigen zullen hoog scoren in deze categorie.

Logisch-mathematische intelligentie - rekenkundige begaafdheid en het vermogen abstracte problemen te kunnen oplossen. In deze categorie vind je bijvoorbeeld wiskundigen, wetenschappers en filosofen.

Muzikale intelligentie - het vermogen te musiceren, componeren en muziek te waarderen. Musici, componisten en dirigenten zijn in dit opzicht goed onderlegd.

Ruimtelijk-visuele intelligentie - de gave van een groot visueel voorstellingsvermogen en inzicht in vorm en ruimte. Denk hierbij aan architecten, navigators, beeldhouwers en schakers.

Lichamelijke intelligentie - een groot coördinatievermogen en de vaardigheid bij het hanteren van objecten. Dansers en atleten zijn hiervan voorbeelden.

Naturalistische intelligentie - het vermogen dieren en planten te herkennen en te categoriseren. Charles Darwin was het genie dat Gardner tot het formuleren van deze intelligentievorm inspireerde.

Emotionele intelligentie, onderverdeeld in:

- Interpersoonlijke intelligentie - het vermogen om stemmingen en gevoelens van anderen in te kunnen schatten.

- Intrapersoonlijke intelligentie - het vermogen tot zelfinzicht; het kunnen toepassen van deze kennis als richtlijn voor gedrag.

Psychotherapeuten, artsen, religieus leiders en politici moeten het voor een groot deel hebben van deze vormen van intelligentie.

Het voordeel van een hoog EQ boven een hoog IQ

Slim of niet, gebleken is dat je met een hoog EQ (Emotioneel Quotiënt) verder komt in het leven dan met een hoog IQ.

Wanneer ik het onderzoek van Gardner beschouw op de twee vormen van emotionele intelligentie, durf ik te stellen dat het bij mij (en vrijwel alle andere ADHD'ers) vooral schort aan de intrapersoonlijke intelligentie. ADHD'ers staan erom bekend dat zij een zesde zintuig hebben voor het invoelen van andermans emoties (omdat zij er zelf zo bekend mee zijn). Het probleem zit hem in impuls- en gedragsregulering: stemmingswisselingen, depressies en afhaken wanneer iets tegenzit.

In tegenstelling tot de IQ-test, test de EQ-test hoe je emotioneel functioneert in verschillende situaties en dilemma's. De Engelstalige EQ-test van Daniel Goleman is kort (maar 10 vragen) en na de test kun je je score bekijken en te weten komen wat de beste emotionele respons was geweest in elke situatie. Zo kun je dus snel zien waar het bij jou aan ontbreekt! :-)
Een andere goede analyse van je emoties kun je krijgen bij The Emotional Intelligence Test. Deze test richt zich meer op hoe jij je emoties ervaart in uiteenlopende omstandigheden.

Een hoog IQ is interessant wanneer het aankomt op studeren. Maar hoe slim ben je wanneer je te maken krijgt met moeilijkheden in het dagelijks leven. Hiervoor heb je een ander soort vindingrijkheid nodig, namelijk emotionele intelligentie.
De grondbeginselen van emotionele intelligentie:

1. Je bewust zijn van je gevoelens en deze gebruiken om beslissingen te nemen in je leven waarmee je kunt leven.
2. In staat zijn je emotionele leven te hanteren zonder erdoor gekaapt te worden -- niet verlamd te worden door depressies of angsten of uit het veld geslagen te worden door woede.
3. Het hoofd kunnen bieden aan tegenslagen en je impulsen kanaliseren om je doelen te bereiken.
4. Empathie -- andermans emoties kunnen invoelen zonder dat zij je hoeven te vertellen wat ze voelen.
5. Vaardig en harmonieus om kunnen gaan met gevoelens in relaties -- bijv. in staat zijn te verwoorden wat er omgaat in een groep mensen.

Heel interessant:
Voeding & intelligentie (Een beter geheugen, intelligenter, een goed gevoel - Het wetenschappelijk bewijs) - Jean Carper
Test uw emotionele intelligentie - Het meten en stimuleren van uw EQ - Robert Wood en Harry Tolley

Meer lezen over hoogbegaafdheid, de problemen die intellectuelen tegenkomen en manieren om hiermee om te gaan?
Klik hier: 
 

Bezoek ook de sites van: Uitvinders.nl -  Een béétje vreemd | Over uitvinders, ADHD, creativiteit, dyslexie en HIQ Rob Brunia: Onderpresteren (verbaal/performaalkloof) Vereniging Mensa Nederland HIQ - Advies en informatie over hoogbegaafdheid Narviq platform voor en door hoogbegaafde volwassenen Een officiële Special Interest Group van de Vereniging Mensa Nederland Traditionele IQ-tests Personality IQ-tests Hoogbegaafd Vlaanderen - Dabrowski's Theorie over Positieve Desintegratie Landelijk Infortmatiecentrum Hoogbegaafdheid - Stichting Plato Hoogbegaafdheid, talent, genie Henk Koning - Links m.b.t. hoogbegaafdheid Meer Nederlandstalige pagina's over hoogbegaafdheid Meer Engelstalige links over hoogbegaafdheid hoogbegaafd.startpagina.nl Isabel Myers bouwde voort aan de indeling in typen van Carl Jung en ontwierp de Myers-Briggs Type Indicator. The Keirsey Temperament Sorter is hier weer op gebaseerd. De Engelstalige test is op op twee sites te doen en op beide sites hetzelfde. De uitwerking is echter anders. Op de Sunsite-site wordt gekeken naar de score op vier schalen: extravert-introvert, intuïtie-gewaarwording, gevoel-denken, oordelend-opmerkzaam. Op de Keirsey-site krijgt men een score in de vorm van een type (idealist, beschermer, rationalist en artiest) en een van de zestien karakters. Het beste kun je de test maken en daarna de profielen lezen bij Keirsey. Wanneer je je type kent, kun je op de site van Typelogic nog meer interessante informatie vinden.

Met dank aan:

Een interessante Duitstalige link: ADD und Intelligenz